Innovaties ontstaan niet in een vacuüm. Achter succesvolle bedrijven gaan randvoorwaarden schuil zoals valorisatie van kennis, kapitaal, faciliteiten en samenwerking. Zijn deze voorwaarden op orde? Dan vinden innovaties snel hun weg naar de markt. Niet voor niets zet de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) vol in op het versterken en toekomstbestendig maken van ecosystemen.
Dat deze manier van werken ook nationaal op de kaart staat, bewijst het rapport De route naar toekomstige welvaart dat oud-ASML-topman Peter Wennink maakte in opdracht van het kabinet. Dietvorst – ten Tije herkent er veel in. “Het gaat daarin over randvoorwaarden, over innovatie-ecosystemen en over focus aanbrengen. Dat is precies waar wij ons bij BOM al jaren elke dag mee bezighouden.”
BOM kijkt daarbij heel gericht naar innovaties die potentieel bijdragen aan maatschappelijke transities op het gebied van gezondheid, voedsel en energie, zegt Dietvorst – ten Tije. “Technologie zien we daarbij als versneller van deze innovaties.”
Het rapport van Wennink gaat over het toekomstig verdienvermogen van Nederland. Hij benoemt concrete randvoorwaarden die geregeld moeten zijn zodat ondernemers kunnen innoveren. “Ecosysteemontwikkeling gaat juist daarover: de hele context waarin innovatieve bedrijven opereren”, legt Dietvorst - ten Tije uit. “Ondernemers kunnen pas groeien als het systeem eromheen goed functioneert. Wij interveniëren in dat systeem om het slagvaardiger te maken.”
Ecosysteemmodel
Dat klinkt abstract en dat is het soms ook. Maar door dagelijks in die ecosystemen actief te zijn, maken programmamanagers van BOM het concreet. Dat doen ze aan de hand van een ecosysteemmodel, met daarin tien elementen.
Een belangrijke pijler in dat model is de beschikbaarheid van faciliteiten. Eerder dit jaar opende op de High Tech Campus Eindhoven bijvoorbeeld een nieuw innovatiecentrum voor medtech en biotech, waar bedrijven gebruik kunnen maken van gedeelde labs en cleanrooms. “Dat soort voorzieningen zijn essentieel”, zegt Dietvorst – ten Tije. “Voor een individuele startup zijn ze vaak onbetaalbaar, maar zonder dit soort faciliteiten kom je niet verder.”
Een ander element uit het model is wet- en regelgeving. Soms kan regelgeving innovatie vertragen, bijvoorbeeld bij de introductie van innovatieve plantaardige ingrediënten die de voedseltransitie versnellen. “Wij maken de regels niet”, benadrukt Dietvorst – ten Tije. “Maar we hebben wel een belangrijke signalerende rol richting Den Haag en Europa. Als ondernemers structureel vastlopen, zorgen wij dat die signalen op de juiste plek landen.”
Van verkenning naar uitvoering
Een groot deel van het werk van ecosysteemontwikkeling speelt zich af in wat Dietvorst – ten Tije het ‘voortraject’ noemt. Dat begint met verkennen: waar liggen kansen? Waar lopen ondernemers tegenaan? Welke vragen hebben ze? En waar is de urgentie groot genoeg om in beweging te komen? Daarna volgt het programmeren: het bouwen van een concreet programma of project, samen met partners, financiering en een duidelijk doel. En dan komt de uitvoering.
“Dat voortraject klinkt misschien wat procesmatig, maar is wel essentieel voor het draagvlak”, zegt Dietvorst – ten Tije. “Zonder goede verkenning en programmering ontstaan geen projecten die echt verandering teweegbrengen.”
Een aansprekend voorbeeld is Brabant House of Cyber, een innovatiecoalitie die bedrijven, onderwijs en overheden samenbrengt om Brabantse bedrijven digitaal weerbaarder te maken en innovaties op het gebied van cyberveiligheid te realiseren. Dat moet uiteindelijk ook leiden tot nieuwe bedrijvigheid in Brabant.
Voor dit initiatief is onlangs 14,5 miljoen euro vrijgemaakt, met name door de provincie Noord-Brabant. “BOM heeft in het voortraject een belangrijke rol gespeeld door te analyseren wat er al gebeurde en welke partijen elkaar moesten vinden”, zegt Dietvorst – ten Tije. “Maar vooral door dit thema te agenderen. Cyberveiligheid is immers een basisvoorwaarde voor economische groei.”
Nu ligt er een concreet plan. De coalitie zet onder meer in op de ontwikkeling van nieuwe beveiligingstechnologieën (security-by-design), opleidingen die meer mensen klaarstomen voor cybersecurity en oplossingen om bedrijven digitaal veiliger maken.
Meer weten
Internationale samenwerking als versneller
Brabantse ecosystemen staan niet op zichzelf, maar maken deel uit van (inter)nationale waardeketens. Dus daar zet BOM op in, ook vanuit ecosysteemontwikkeling. Bijvoorbeeld via interregionale innovatieprogramma’s, zoals ACE. Binnen dat programma koppelt BOM ondernemers met zorginnovaties aan partijen over de grens.
In de agrofoodsector verbindt BOM innovatieve voedselondernemers uit België met demo- en productiefaciliteiten in Brabant en omgekeerd, via het programma Food Pioneers Accelerator. En op het gebied van waterstof werkt de BOM samen met de RVO aan een programma waarmee Nederlandse maakbedrijven de Duitse waterstofmarkt kunnen betreden.
“Internationale innovatiesamenwerking komt niet vanzelf,” zegt Dietvorst – ten Tije. “Daar gaat een grondig traject van verkennen en verbinden aan vooraf. Dat is precies waar ecosysteemontwikkeling het verschil maakt.”
Meer dan tien jaar Defensie
Een ecosysteem dat de afgelopen jaren zichtbaar volwassener is geworden, is dat rond defensie. “Daar zetten we vanuit BOM al meer dan tien jaar op in”, zegt Dietvorst – ten Tije. “De urgentie is door de geopolitieke ontwikkelingen de afgelopen jaren alleen maar toegenomen.”
Dat leidde onder meer tot de oprichting van BITS, een samenwerking tussen BOM, Brainport Development en de ministeries van Defensie en Economische Zaken. Het doel is innovatieve civiele bedrijven koppelen aan defensiebehoeften. Dit model van regionale innovatiehubs is inmiddels landelijk uitgerold (het zogenaamde ODIN-netwerk).
Integrale samenwerking binnen BOM
BOM heeft drie kerncompetenties: investeren, ontwikkelen en internationaliseren. Binnen een focusgebied als Defensie komen die competenties mooi samen, ziet Dietvorst – ten Tije. Venture developers betrekken ecosysteemontwikkelaars bijvoorbeeld bij bedrijfsplannen, om te toetsen hoe realistisch die zijn binnen de bredere marktcontext.
Daarnaast ontstaan steeds meer cross-overs tussen de zes gebieden waar BOM op focust. “Onze energiespecialisten worden bijvoorbeeld geraadpleegd door bedrijven uit het plantbased-netwerk die hun bedrijfsvoering willen verduurzamen,” zegt Dietvorst – ten Tije. “Dat soort verbindingen maken ons als organisatie sterker en van extra toegevoegde waarde voor bedrijven en maatschappelijke transities.”
Blik vooruit
In 2026 zet BOM nog meer in op circulariteit, zegt Dietvorst – ten Tije. “Circulariteit bepaalt in toenemende mate de haalbaarheid van bedrijfsmodellen.” BOM ondersteunt bedrijven bij het toepassen van circulaire oplossingen, afgestemd op elk focusgebied.
Dat varieert van kunststofrecycling en CO₂-afvang, tot pilots rond circulair watergebruik en nutriëntenwinning, en het voorbereiden van bedrijven in de zorg op nieuwe circulaire regelgeving. In de maakindustrie helpt BOM bedrijven bij het ontwikkelen van grondstoffenstrategieën.
Zo was op 1 januari de officiële start van de innovatiecoalitie IC Circular Semicon. Die coalitie richt zich op circulariteit in de semiconindustrie. Dat streven krijgt concreet vorm op de Brainport Industries Campus (BIC). Daar wordt gewerkt aan een triagecentrum waar gebruikte onderdelen worden beoordeeld, gedemonteerd en doorgeleid naar partijen die ze kunnen hergebruiken.
Digitalisering ondersteunt de transitie naar circulariteit. AI wordt al ingezet voor toepassingen zoals voorspellend onderhoud en slimme software. “Maar om echt impactvolle AI-toepassingen te ontwikkelen is toegang tot grootschalige rekenkracht essentieel,” zegt Dietvorst – ten Tije. “Daarom werkt BOM met TU Eindhoven, Tilburg University en de provincie Noord-Brabant samen in het AI Supercomputing Initiatief Brabant, zodat bedrijven kunnen innoveren aan maatschappelijk relevante AI-toepassingen, zoals vroegtijdige ziektedetectie.”
Voor 2026 hoopt Dietvorst – ten Tije ook verdere stappen te zetten in de realisatie van smart energy hubs. Dat zijn lokale decentrale energiesystemen die oplossingen voor duurzame opwek, opslag en distributie mogelijk maken. “Want zonder stroom houdt het simpelweg op. Dan kun je niet ondernemen,” zegt ze nuchter.
Het fundament onder innovatie
Ecosysteemontwikkeling is per definitie gericht op de lange termijn. Succes laat zich daardoor niet altijd direct meten. Dat vraagt om geduld en tussentijdse mijlpalen. Maar wie het rapport van Wennink leest en kijkt naar de praktijk in Brabant, ziet hoe essentieel dit werk is.
Ecosystemen vormen het fundament onder innovatie, ondernemerschap en toekomstige welvaart. Dietvorst – ten Tije: “Het is misschien niet altijd zichtbaar, maar zonder sterke ecosystemen komt innovatie simpelweg niet tot wasdom.”
